Wikipedia không vượt được “Vạn lý trường thành về văn hóa”

(NTD) - Tổ chức Wikimedia Foundation chính thức xác nhận, mọi phiên bản bằng các ngôn ngữ khác nhau của Wikipedia đã bị chặn ở Trung Quốc từ tháng 4/2019. Như vậy, số phận của trang bách khoa toàn thư lớn nhất thế giới cũng tương tự như hàng ngàn trang web “ngoại lai” khác mà Trung Quốc không khuyến khích.

Năm 2018, sau nhiều năm chuẩn bị kỹ lưỡng, Trung Quốc đã ra mắt một trang bách khoa toàn thư trực tuyến để cạnh tranh với Wikipedia. Không như Wikipedia, trang bách khoa toàn thư này do một số học giả được lựa chọn từ các trường đại học Trung Quốc biên soạn, chứ không mở cho các tình nguyện viên tự biên tập. Hãng Reuters nói rằng có hơn 20.000 chuyên gia bậc cao đã được thuê để làm cho dự án này, nội dung gồm khoảng 300.000 mục, mỗi mục gần 1.000 từ.

Tổng biên tập dự án Yang Muzhi - Chủ tịch Hội Phân phối sách và tạp chí Trung Quốc - xem Wikipedia là “kẻ xâm lược văn hóa” mà Trung Quốc cần cảnh giác. “Bách khoa toàn thư trực tuyến của Trung Quốc sẽ không phải là một cuốn sách, mà là một Vạn lý trường thành về văn hóa”.

Học giả họ Yang cho rằng, Trung Quốc đang đối mặt với áp lực quốc tế và phải lập một trang riêng của mình để chỉ hướng cho “công chúng và xã hội”. Trong một bài báo đăng năm 2016, ông Yang cảnh báo Wikipedia ở Trung Quốc có sức lôi cuốn “mê hoặc” và xác định rõ “mục tiêu của chúng tôi không phải là đuổi kịp, mà là vượt lên”.

Wikipedia_opt
 

Gần đây, người sử dụng mạng ở Trung Quốc có thể đọc một số nội dung trên Wikipedia. Taha Yasseri - một nghiên cứu sinh tại Viện Internet Oxford, nói với phóng viên BBC News: “Nhu cầu tìm kiếm thông tin ở Trung Quốc khiến mọi người dùng Wikipedia bằng những công cụ chống sàng lọc hay vượt tường lửa. Vì vậy, sáng kiến này nhằm thu hút nhiều người sử dụng đến với các nội dung được nhà nước kiểm duyệt”.

Đồng nghiệp của ông là Joss Wright, lại cho rằng diễn đàn mới này có thể mang lại “một trải nghiệm đậm chất Trung Quốc mà người dùng nội địa thường thích”.

Ý tưởng làm một bách khoa toàn thư trực tuyến được phê duyệt từ năm 2011, nhưng công việc biên soạn gần đây mới bắt đầu. Dự án này đẩy nhà nước Trung Quốc vào cạnh tranh trực tiếp với các công ty tư nhân đã phát hành bách khoa toàn thư trực tuyến riêng của họ, như Baidu và Qihu 360...

Ngay sau khi Trung Quốc thông báo chặn, Wikimedia viết trong một tuyên bố: “Vào cuối tháng 4, Wikimedia Foundation xác định rằng Wikipedia không còn truy cập được ở Trung Quốc. Sau khi phân tích kỹ lưỡng các báo cáo băng thông nội bộ, chúng tôi có thể xác nhận rằng phiên bản tất cả mọi ngôn ngữ của Wikipedia hiện đang bị chặn”.

Bách khoa toàn thư miễn phí do cộng đồng cùng viết nội dung đã bị chính quyền nhiều nơi trên thế giới chặn. Năm 2017, trang web này đã bị chặn ở Thổ Nhĩ Kỳ, sau đó cho hoạt động rồi lại chặn tiếp vào tuần trước mà không nói rõ lý do. Trong năm 2019, nó thỉnh thoảng cũng bị chặn ở Venezuela.

Năm 2014, Nga cũng tuyên bố kế hoạch lập một trang thay thế cho Wikipedia, với mục đích cung cấp thông tin về nước Nga chính xác hơn những thông tin trên Wikipedia.

Trước đây Trung Quốc đã chặn phiên bản tiếng Trung của Wikipedia, nhưng giờ việc này đã được mở rộng ra các phiên bản ngôn ngữ khác. Sau “Vạn lý tường lửa”, bách khoa toàn thư Wikepedia gặp phải bức tường kinh khủng hơn - Vạn lý trường thành về văn hóa như cách gọi của học giả họ Yang!

 Lê Miên Tường