Trà đạo ngày Xuân ở xứ sở hoa Anh đào

(NTD) - Một buổi trà đạo (sadō) truyền thống Nhật Bản thường gợi lên những suy nghĩ về một người phụ nữ lịch sự mặc kimono ngồi trên chiếu rơm tatami và pha trà bột (matcha), thận trọng, tao nhã làm theo hướng dẫn chi tiết truyền thống cổ xưa. Trà đạo là phong tục, là cái thú tao nhã trong dịp Tết cổ truyền của người Nhật.

Nhiều văn phòng tại Nhật Bản đang mang đến cho trà đạo ngày Xuân một bước ngoặt hiện đại. Bài viết của Yuko Komura thuộc BBC Future. Theo điều tra dân số năm 2019 của Cục Thống kê Nhật, 80% người tham gia trà đạo là phụ nữ. Tuy nhiên, ý nghĩ trà đạo được gán cho nữ giới thực ra là một sự phát triển gần đây.

Sự hồi sinh của nghệ thuật trà đạo cổ xưa

800 năm trước, khi văn hóa uống trà bột lần đầu tiên được du nhập từ Trung Quốc, các nghi thức dùng trà được thực hiện bởi các chiến binh (Samurai) và nhà sư, nói tóm lại là đàn ông. Etsuko Kato - một nhà nhân chủng học văn hóa, người đã viết về chủ đề này, giải thích rằng sự hiểu biết của phụ nữ về trà đạo là một kỹ năng nâng cao địa vị xã hội của họ.

Tuy nhiên, ý nghĩ trà đạo được gán cho nữ giới thực ra là một sự phát triển gần đây. Tám trăm năm trước, khi văn hóa uống trà bột lần đầu tiên được du nhập từ Trung Quốc, các nghi thức dùng trà được thực hiện bởi các chiến binh và nhà sư: nói tóm lại là đàn ông.

JapanTeaa
Các doanh nhân như các Samurai ngày nay chiến đầu chống lại sự căng thẳng trong công việc (Ảnh: MAKOTO MOTOMIYA)

Kato giải thích rằng sau sự Phục hưng triều đại Minh Trị năm 1868, những người phụ nữ có học đã chuyển sang trà đạo với hy vọng nâng cao nữ tính và sự tao nhã của họ trước khi kết hôn. Học sinh rèn luyện không ngừng để có được sự hoàn hảo về otemae (quá trình pha trà và thực hành nghi thức trà đạo).

Khi khách được mời tham dự buổi trà đạo thì sự thành thạo của chủ nhà về nghệ thuật này được thể hiện. Ở thời kỳ mà trách nhiệm của phụ nữ chỉ hoàn toàn trong việc nội trợ thì có một buổi trà đạo thanh lịch là một cách quan trọng để phụ nữ có văn hóa được xã hội thừa nhận.

Với vị thế xã hội của phụ nữ ở nơi làm việc tăng tiến hơn, đã có sự sụt giảm đáng kể trong việc tham gia vào trà đạo. Theo điều tra dân số, phần lớn phụ nữ học trà đạo nay đều đã 50 tuổi trở lên. Một truyền thống văn hóa không có thế hệ trẻ để truyền lại cũng là một điềm báo đáng lo ngại khác về nhân khẩu học đang già đi ở Nhật Bản.

Với vị thế xã hội của phụ nữ ở nơi làm việc tăng tiến hơn, đã có sự sụt giảm đáng kể trong việc tham gia vào trà đạo. Theo điều tra dân số nói trên, phần lớn phụ nữ học việc này nay đều đã 50 tuổi trở lên. Một truyền thống văn hóa không có thế hệ trẻ để truyền lại cũng là một điềm báo đáng lo ngại khác về nhân khẩu học đang già đi ở Nhật Bản.

Nhưng đang có một sự hồi sinh mới đây của nghệ thuật cổ xưa này. Một làn sóng mới, được cập nhật hóa để phản ánh xã hội hiện đại, đã lặng lẽ hình thành trong mười năm qua.

Samurai và trà đạo Kyūtō-Ryū

Kyūtō-Ryū là một loại trà đạo mới được thiết lập năm 2010. 'Kyūtō' có nghĩa là phòng bếp nhỏ hoặc một nồi nước nóng và phản ánh địa điểm chọn là căng tin văn phòng.

JapanTea 1
Một buổi trà đạo nguyên mẫu được tổ chức tại cửa hàng đồ cổ ở Osaka (Ảnh: KIYOE AKECHI)

Đứng đầu phong trào này là bà Hankyu Tanida vốn đã làm việc trong một văn phòng hơn 20 năm. Cuộc tiếp cận đầu tiên của bà với trà đạo là qua bộ truyện tranh trẻ em Hyougemono (một người ngớ ngẩn, một vật thể có hình dạng ngộ nghĩnh) của Yoshihiro Yamada. Lấy bối cảnh thời kỳ Sengoku bị chiến tranh tàn phá, bộ truyện tranh Manga được ưa thích này mô tả các chiến binh đam mê trà đạo.

"Trước khi đọc Manga, tôi luôn nghĩ rằng nghi thức trà đạo là một sự kiện nhàm chán, trong đó các phụ nữ ăn diện uống trà" - Tanida nói - "Tuy nhiên, ngay cả trong thời kỳ chiến tranh Samurai đau khổ, nơi người ta có thể đối mặt với cái chết bất cứ ngày nào, để giảm căng thẳng và lấy lại sức mạnh tinh thần, các chiến binh đã tham gia vào trà đạo. Theo cách sống của những doanh nhân ngày nay, tôi thấy họ tham gia trà đạo để chiến đấu chống lại stress”.

Khi bắt đầu nghiên cứu các nghi lễ dùng trà, Tanida quyết định ghé thăm phòng trà nổi tiếng "Taian" ở Kyoto - nơi được cho là sáng tạo ra nhân vật lịch sử được ca ngợi và bậc thầy về trà Sen no Rikyū, người có ảnh hưởng sâu sắc đến trà đạo Nhật Bản trong thời kỳ Azuchi-Momoyama.

"Tôi nghe nói đó là một phòng nhỏ vừa 2 tấm chiếu vuông tatami" - Tanida kể - "Tuy nhiên, bằng cách nào đó, nó đã mở rộng ra ngoài ranh giới thực thể của nó và đi vào không gian".

Theo bà, "Các phòng trà được yêu cầu phải rộng 4 tấm tatami (khoảng 6m2); tuy nhiên, các chiến binh ở thời kỳ đó thích được ngồi o ép trong một diện tích chỉ bằng 3m2. Đó là lúc tôi nhận ra rằng buổi trà đạo không phải chỉ là việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc, mà sự quyến rũ của nó thể hiện khi ta phá vỡ một số trong quy tắc đó".

JapanTea 2
Trà đạo Kyūtō-Ryū được tổ chức ở nhà bếp của văn phòng (Ảnh: HIROYUKI FUKURA)

Điều mà Tanida nghĩ là cách dùng trà nên tự do. Khi trở lại làm việc, bà đã mời hai đồng nghiệp của mình tham gia vào một buổi trà đạo trong phòng giải lao của văn phòng. Một khi ngồi theo kiểu Nhật trên sàn nhà, căn phòng có vẻ biến đổi, và nó đưa chủ trà và khách đến một thế giới khác. Đó là sự khởi đầu của trà đạo Kyūtō-Ryū.

Làn sóng mới của các cuộc trà đạo “bỏ túi”

Kytō-Ryū, trà đạo ở bếp nhỏ, được tiến hành trong giờ nghỉ trưa, và Tanida đã đặt tên mới là “trà đạo bỏ túi”. Trong 2 gram bột cho một loại trà được gọi là "nhạt" có khoảng 64mg caffeine, tương đương với một tách cà phê. Tác dụng kích thích của nó thường được sử dụng để giúp chống buồn ngủ vào buổi chiều ở văn phòng.

Một lý do khác là khía cạnh xã hội của nó. Trong một buổi trà đạo, những người tham gia hòa trộn, bình đẳng với nhau bất kể chức vụ công việc. Một trong những quy tắc trong Kyūtō-Ryū là cởi bỏ mọi thẻ tên và chức danh treo quanh cổ trước khi tụ tập. Theo Tanida, điều này phản ánh phong tục của các nghi lễ lịch sử, trong đó các Samurai để gươm - biểu tượng cho danh tính của họ, vào một nơi trước khi cùng dùng trà đối ẩm.

Tại các cuộc tụ họp Kyūtō-Ryū, những người tham gia sử dụng những tách cà phê cũ có nét quyến rũ riêng.

JapanTeqa 3
Chén trà Hàn Quốc cũng được người Nhật dùng trong những buổi trà đạo (Ảnh: SAKIKO KISHIMOTO)

Ngày nay, ra khỏi những văn phòng, các nhóm sử dụng nhiều nhà ga bỏ hoang ở nông thôn, hoặc các câu lạc bộ đổ nát gần thị trấn onsen (suối nước nóng) cũ để gặp gỡ làm nghi lễ trà đạo. Khoảng 120 nghi lễ trà đã được tổ chức, với hơn 2.400 người tham gia.

Theo Tanida, "Điều kiện xung quanh việc dùng trà đạo đã thay đổi mạnh mẽ trong vài thập kỷ qua. Các nhà cung cấp trà, giáo viên dạy trà đạo và nhà sản xuất chén trà đã chiếm lợi thế vì có nhu cầu lớn về các bài học và chén trà đắt tiền. Trà đạo phải chuyển biến sao cho những người tham gia thích nó, nếu không, nhu cầu làm theo truyền thống sẽ ngày càng giảm đi.

Tuy nhiên, khi mà giá trị cảm nhận của các đồ dùng uống trà giảm xuống, động lực sức mạnh chuyển từ nhà cung cấp sang người tiêu dùng, tức là những người tham gia uống trà. Trà đạo phải chuyển biến sao cho những người tham gia thích nó, nếu không nhu cầu làm theo truyền thống sẽ ngày càng giảm đi".

JapanTea 4
Một người tham gia trà đạo cầm một chiếc chén cổ đã sử dụng từ thời thơ ấu với hình vẽ mang đến cảm giác luyến tiếc quá khứ (Ảnh: SAKIKO KISHIMOTO)

Tại các cuộc tụ tập Kyūtō-Ryū, những người mới và người theo chủ nghĩa truyền thống hòa trộn như khách mời, và chia sẻ các cách thưởng thức trà của riêng họ.

"Thông qua các buổi dùng trà, chúng tôi hy vọng rằng ngày càng có nhiều người quan tâm đến trà đạo. Ở Nhật Bản, dùng trà bột matcha được coi là trà hảo hạng. Tôi hy vọng một ngày nào đó nó sẽ trở thành một lựa chọn khác thay cho cà phê tại nơi làm việc" - Tanida nói.

* *

Trà đạo là một nét văn hóa đặc sắc và có giá trị của Nhật. Ngày nay, nhân dịp Tết đến, hòa quyện trong làn hương hoa Anh đào man mác khắp nơi theo làn gió Xuân se lạnh thổi về, bạn bè, người thân cùng ngồi đúng tư thế trà đạo đối ẩm, cùng đê mê cảm nhận được cái chất vừa đậm vừa đắng lại có chút vị ngòn ngọt, tê dại trên đầu lưỡi, thì không có gì thú bằng.

Tường Quyên

(Theo BBC News)