Tổng thống Trump rút khỏi thỏa thuận Iran, ông Obama và quốc tế phản ứng

(NTD) - Ngày 8/5 (giờ Washington), Tổng thống Donald Trump tuyên bố rút ra khỏi Thỏa thuận hạt nhân với Iran có tên Kế hoạch hành động chung toàn diện (Joint Comprehensive Plan of Action – JCPOA), trước đây đã từng do Tổng thống Barack Obama ký vào năm 2015.

 

Iran đáp lại rằng sẽ khởi đầu lại việc làm giàu uranium, quan trọng cho cả hoạt động năng lượng hạt nhân lẫn làm vũ khí.

TrumpIran1d
Tổng thống Donald Trump nói Thỏa thuận ký năm 2015 không đem lại bình an, hòa bình (Ảnh: CNN)

Mỹ rút khỏi JCPOA

Sau đây là lược trích một số phát biểu của Tổng thống Trump ngày 8/5:

"Thưa đồng bào người Mỹ, hôm nay, tôi muốn cập nhật về nỗ lực của chúng tôi nhằm ngăn Iran không có được vũ khí hạt nhân.

... “Năm 2015, chính quyền trước tôi đã cùng các nước tham gia một thỏa thuận về chương trình hạt nhân của Iran.

“Trên lý thuyết, cái gọi là "thỏa thuận Iran" được cho là bảo vệ Hoa Kỳ và các đồng minh khỏi hành động điên rồ của một quả bom hạt nhân. Thực tế, thỏa thuận đã cho phép Iran tiếp tục làm giàu uranium và rồi sẽ sắp sửa có đột phá hạt nhân.

TrumpIran1e
 Tổng thống Trump nói sẽ “làm việc với các đồng minh để tìm ra giải pháp thực, kéo dài, chi tiết cho đe dọa hạt nhân Iran” (Ảnh: Getty)

“Thỏa thuận đã dỡ bỏ trừng phạt kinh tế làm tê liệt Iran để đổi lấy các hạn chế yếu ớt về hoạt động hạt nhân của Iran...

“Sự thực là đây là thỏa thuận một chiều, mà lẽ ra không được có. Nó không đem lại bình an, hòa bình và sẽ không bao giờ đem lại. Do có khiếm khuyết, từ tháng 10/2017, tôi tuyên bố thỏa thuận phải được thương lượng lại hoặc chấm dứt. Ba tháng sau, ngày 12/1/2018, tôi lặp lại các điều kiện này. Tôi đã nói rõ rằng nếu không thể sửa thỏa thuận, Hoa Kỳ sẽ không còn là một bên trong thỏa thuận.

“Thỏa thuận Iran khiếm khuyết từ trong gốc rễ. Nếu không làm gì, chúng ta biết chuyện gì sẽ xảy ra. Vì thế, hôm nay tôi loan báo Mỹ sẽ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran.

“Lát nữa đây, tôi sẽ ký bản ghi nhớ Tổng thống để bắt đầu tái áp đặt trừng phạt của Mỹ với chính thể Iran. Chúng tôi sẽ thi hành mức độ trừng phạt kinh tế cao nhất. Mọi quốc gia giúp đỡ Iran tìm kiếm vũ khí hạt nhân cũng có thể bị Mỹ trừng phạt mạnh mẽ.

Khi ra khỏi thỏa thuận Iran, chúng tôi sẽ làm việc với các đồng minh để tìm ra giải pháp thực, kéo dài, chi tiết cho đe dọa hạt nhân Iran”...

Đã quá đủ đau khổ, chết chóc và tàn phá. Hãy chấm dứt.

Cảm ơn quý vị. Thượng đế phù hộ cho quý vị".

TrumpIran1f
Tổng thống Rouhani (phải) lên tiếng cảnh báo Mỹ trước thời hạn quyết định của Tổng thống Trump (Ảnh: EPA)

Cựu Tổng thống Obama phản ứng

Ngay sau đó, người tiền nhiệm Barack Obama đã công bố phát biểu:

"Ít vấn đề nào lại quan trọng cho an ninh nước Mỹ hơn tiềm năng lây lan vũ khí hạt nhân, hay tiềm năng chiến tranh hủy diệt ở Trung Đông. Vì thế Hoa Kỳ đã thương lượng JCPOA.

Thực tế thật rõ ràng. JCPOA đang có hiệu quả - đây là quan điểm chia sẻ bởi các đồng minh châu Âu, các chuyên gia độc lập và Bộ trưởng quốc phòng Mỹ hiện nay. JCPOA có lợi cho nước Mỹ - nó đã hạn chế nhiều chương trình hạt nhân Iran. Và JCPOA là hình mẫu chứng tỏ ngoại giao có thể đạt được gì - cơ chế xác minh và thanh tra của nó chính là điều mà Hoa Kỳ cần làm với Triều Tiên. Vào lúc chúng ta đang hy vọng ngoại giao với Triều Tiên thành công, rút khỏi JCPOA có nguy cơ đánh mất một thỏa thuận đem lại kết quả với Iran, cũng là kết quả mà chúng ta đang muốn có với Triều Tiên.

Vì thế, loan báo hôm nay thật sai lầm. Rút khỏi JCPOA nghĩa là quay lưng với các đồng minh gần nhất của Mỹ, quay lưng với thỏa thuận mà các nhà ngoại giao, khoa học, tình báo của chúng ta đã thương thảo. Trong một nền dân chủ, sẽ luôn có thay đổi về chính sách và ưu tiên giữa các chính phủ. Nhưng việc liên tục từ bỏ các thỏa thuận mà nước ta là một thành viên, có nguy cơ làm hủy hoại uy tín của nước Mỹ, đặt chúng ta ở thế trái ngược với các đại cường thế giới”...

TrumpIran1g
Thỏa thuận JCPOA ký năm 2015 (Ảnh: AFP)

Trong thế giới nguy hiểm, Hoa Kỳ phải có thể dựa một phần vào ngoại giao mạnh mẽ, có nguyên tắc để bảo vệ đất nước. Chúng ta đã an toàn hơn từ khi có JCPOA, nhờ một phần công tác của các nhà ngoại giao, nhiều thành viên quốc hội và các đồng minh. Nhìn về trước, tôi hy vọng người Mỹ tiếp tục phát biểu ủng hộ sự lãnh đạo mạnh mẽ, có nguyên tắc, dựa theo dữ kiện và tạo đoàn kết để có thể bảo vệ đất nước và tôn trọng trách nhiệm của chúng ta trên toàn thế giới".

Phản ứng của quốc tế

Theo phóng viên báo chí tại Trung Đông, ngày 8/5, ngay sau khi Tổng thống Trump tuyên bố rút Mỹ khỏi JCPOA ký năm 2015 giữa Mỹ và nhóm P5+1 (gồm 5 nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an LHQ là Nga, Trung Quốc, Mỹ, Anh, Pháp và Đức), Tổng thống Iran Hassan Rouhani cho rằng đây là hành động "chiến tranh tâm lý" nhằm vào Iran. Phát biểu trên truyền hình nhà nước Iran, ông bày tỏ mong muốn thảo luận về quyết định của ông Trump với các bên ở châu Âu, Nga và Trung Quốc.

Ông khẳng định Iran sẽ vẫn nỗ lực thực hiện thỏa thuận hạt nhân đa phương này sau quyết định của Mỹ. Ông nói: "Nếu chúng tôi đạt được các mục tiêu trong thỏa thuận khi phối hợp với các bên còn lại, thỏa thuận này sẽ vẫn có hiệu lực... Bằng cách rút khỏi thỏa thuận, Mỹ đã chính thức hủy hoại cam kết của mình đối với một thỏa thuận quốc tế".

Theo ông, Tehran luôn tuân thủ những cam kết đối với thỏa thuận hạt nhân, trong khi Washington không bao giờ thực hiện những trách nhiệm của họ.

TrumpIran1h
Một số đồng minh của Hoa Kỳ đã kêu gọi Mỹ duy trì JCPOA với Iran (Ảnh: AFP)

Truyền hình nhà nước Iran cũng bình luận rằng quyết định của Tổng thống Trump là hành động “bất hợp pháp, không chính đáng và hủy hoại các thỏa thuận quốc tế”. 

Về vấn đề nhạy cảm này, đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Federica Mogherini tuyên bố, EU "quyết tâm bảo toàn" thỏa thuận hạt nhân Iran và bày tỏ "vô cùng lo ngại" trước quyết định của Tổng thống Trump về việc sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Iran. 

Cùng ngày, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết, Pháp, Đức và Anh đã lấy làm tiếc trước quyết định của Tổng thống Trump. Ông Macron viết trên tài khoản Twitter: "Pháp, Đức và Anh lấy làm tiếc về quyết định của Mỹ rời khỏi JCPOA.  Cơ chế không phổ biến vũ khí hạt nhân này đang bị đe dọa. Chúng tôi sẽ cùng phối hợp trong một khuôn khổ rộng hơn, bao gồm cả hoạt động hạt nhân, giai đoạn hậu 2025, hoạt động đạn đạo và sự ổn định ở Trung Đông, đặc biệt là Syria, Yemen và Iraq"...

                                                                                                                                                        Kim Thoa