Thuần hóa loài mèo thường lạnh nhạt với con người được không?

(NTD) - Mèo là loài động vật phi xã hội duy nhất mà con người thuần hóa thành công. Tại sao con người thất vọng vì không thể gần gũi mèo dễ dàng như với chó? Ở một khía cạnh nào đó, có phải ta đã hiểu nhầm những dấu hiệu của chúng? Bài viết của phóng viên Stephen Downling thuộc BBC Future.

Theo một nghiên cứu xã hội được tiến hành vào năm 2012, có ít nhất 10 triệu con mèo nhà ở Vương quốc Anh, và khoảng 25% các hộ gia đình được cho là có nuôi ít nhất một con mèo.

Mèo biểu lộ cảm xúc như thế nào?

Quan hệ của con người với mèo, từ ban đầu, đã xa cách hơn một chút so với chó, vì chó giúp người săn bắn và đợi người chia sẻ chiến lợi phẩm.

Mèo cũng có ngôn ngữ cơ thể tinh tế - cảm xúc của chúng thể hiện khi đuôi co giật, lông xù lên, tai và râu mép cùng biểu thị tình cảm. Tiếng rên gừ gừ thường thể hiện sự thân thiện và dễ chịu nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Đó thường là các biểu hiện đáng tin cậy nếu mèo đang thân thiện hoặc giả cho thấy tốt nhất là nên để chúng yên.

Sự độc lập mà nhiều người nói là ưu điểm của mèo bị một số kẻ khác cho là ích kỷ hay khó gần. Những người dèm pha cho rằng mèo chỉ thể hiện tình cảm khi tô thức ăn hết sạch.

CatPerson
Khi mèo có nhu cầu cơ bản như ăn uống, đi vệ sinh..., chúng có vẻ thân thiện hơn

Nhưng tại sao hình ảnh xa cách, thiếu thân thiện về mèo vẫn tồn tại? Và sự thật về chúng là gì? Ít nhất là, hình ảnh "độc lập" của mèo ít gây ảnh hưởng xấu tới việc mèo là loài thú cưng rất được ưa chuộng.

"Phần lớn là do con người hiểu nhầm loài mèo" - Karen Hiestand, bác sĩ thú y và người được ủy thác từ tổ chức Chăm sóc Mèo quốc tế cho biết - "Chó và con người rất tương đồng và đã sống cạnh nhau thời gian dài. Theo cách nào đó, đây là sự đồng tiến hóa. Với mèo, thời gian đó chỉ mới gần đây. Chúng xuất thân từ tổ tiên sống đơn lẻ, vốn không phải loài có tính xã hội".

Bởi mèo là kẻ ngoài cuộc giữa những loài động vật khác mà con người chung sống, nên chẳng có gì khó hiểu khi ta hiểu nhầm các tín hiệu của chúng.

"Vì mèo thường tự quyết và có thể tự chăm sóc bản thân, chúng ngày càng trở nên phổ biến" - Hiestand nói - "Nó cực kỳ đa dạng, do gene gây ra, và vì tính xã hội có thể đến từ trải nghiệm của mèo trong sáu đến tám tuần đầu đời. Nếu mèo có trải nghiệm tích cực trong thời gian đầu tiên trong đời, có lẽ chúng sẽ thích người và muốn gần gũi ta".

Thuần hóa và giao tiếp với mèo

Mèo hoang Châu Phi mà chúng ta thuần hóa thành mèo nhà có tên là Felis lybica, có xu hướng sống đơn độc, hầu như chỉ tìm gặp nhau khi đến thời điểm giao phối.

Cũng theo Hiestand, "Mèo là loài phi xã hội duy nhất từng được thuần hóa. Tất cả các loài khác mà con người thuần hóa có gắn bó xã hội với các thành viên khác trong loài của chúng".

Một manh mối về hình ảnh của mèo có thể đến từ cách chúng được thuần hóa ban đầu - quá trình chậm hơn rất nhiều so với chó. Những con mèo được thuần hóa sớm nhất xuất hiện tại các ngôi làng thời kỳ đồ đá mới ở Trung Đông khoảng 10.000 năm trước đây. Chúng không phụ thuộc vào chủ nhân cho ăn, mà được khuyến khích tự kiếm ăn, giữ gìn đồng ruộng và kho lương thực tránh bị chuột và các loại sâu bọ phá hoại.

CatPerson 1
Nếu mèo có giao tiếp tích cực với con người trong thời gian đầu đời, chúng có xu hướng muốn gắn bó với họ

Hầu hết nghiên cứu về cảm xúc và tính xã hội của mèo vẫn chỉ mới ở giai đoạn đầu nhưng đã cho thấy tính xã hội của mèo với con người là nhiều cung bậc phức tạp. Thậm chí ngay cả sự thuần hóa mèo cũng đa dạng. Mèo hoang thường ẩn nấp hoặc chạy trốn người, hành xử rất giống với tổ tiên hoang dã. Ở nhiều nơi tại Địa Trung Hải và Nhật Bản, lãnh địa của "mèo cộng đồng" phát triển ở làng đánh cá, đủ thân thiện để khiến mèo gần gũi với người dân địa phương, những người cho chúng ăn.

Ở Istanbul chẳng hạn, những con mèo bán hoang dã được người địa phương cho ăn và săn sóc, gần đây đã cho ra đời một phim tài liệu về chúng. Rồi còn có những con mèo sống với con người, nhưng ngay cả bọn này cũng rất nhiều cung bậc; một số giữ quan hệ khá xa cách, trong khi một số khác tích cực phát triển cùng với con người.

Vậy nếu con người muốn quan hệ gắn bó với mèo, ta nên chú ý điều gì? Cũng như chó, mèo có nhiều giao tiếp bằng ngôn ngữ cơ thể hơn là âm thanh.

Kết quả nghiên cứu từ Đại học Portsmouth của Anh cho thấy, ánh nhìn của mèo có vẻ lạnh lùng và không thiện cảm, và hai con mèo nhìn nhau trừng trừng thường là khởi đầu cho cuộc xô xát. Nhưng ánh nhìn chậm rãi nhấp nháy mắt - là ánh nhìn mà có lẽ con mèo của bạn dành cho bạn từ bên kia căn phòng, lại là biểu hiện hoàn toàn khác: đó là cách mèo thể hiện tình yêu.

CatPerson 2
Lim dim mắt chậm rãi là biều hiện âu yếm của mèo

Thậm chí quay đầu hẳn sang một bên cũng không hẳn là khinh thường, mà là dấu hiệu mèo thư giãn.

Hãy xem xét cách mèo dụi người vào chủ. Mọi người thường cho rằng đây là một kiểu đánh dấu lãnh thổ, như cách mèo rừng hay làm với cây cối hoặc vật thể trong vùng lãnh thổ của chúng. Nhưng khi mèo dụi vào người, đó thường là dấu hiệu gắn bó - mèo đang chuyển mùi của chúng lên da thịt bạn, và đồng thời để mùi của bạn bám lên lông nó.

Rốt cuộc, Hiestand nói, có một điều then chốt - đó là những con mèo thư giãn sẽ dễ dàng kết bạn hơn: "Chúng muốn nước, thức ăn, chỗ ngủ và chỗ đi vệ sinh của chúng được sắp xếp đúng vị trí, và khi những thứ như vậy ngăn nắp, chúng có thể bắt đầu khám phá các mối quan hệ xã hội".

Vì vậy, lần tới khi bạn về nhà và thấy mèo lặng lẽ xem xét bạn từ ghế ngồi, hoặc lười nhác ngáp ngủ khi đi ra hành lang, thì đừng thất vọng quá. Đó là cách lặng lẽ và riêng biệt của chúng, thể hiện rằng rất vui khi thấy chủ nhân trở về nhà.

Con mèo có thể đang cuộn tròn trên ghế salon nhà bạn hoặc đang nhìn bạn chằm chằm từ vị trí trên đỉnh kệ sách, có rất nhiều phần bản năng giống với tổ tiên trước khi được thuần hóa: khao khát săn mồi, đi tuần tiễu trong lãnh thổ, tự vệ trước con mèo khác, chúng gần gũi với tổ tiên của chúng hơn loài chó. Việc con người thuần hóa mèo chỉ phần nào đưa chúng rời khỏi đời sống hoang dã thôi.

Tường Quyên 

(Theo BBC News - Ảnh: Getty Images)