Thế giới đang hoài nghi tác dụng của vaccine?

(NTD) - Các chuyên gia y tế cảnh bảo rằng sự nghi ngờ của công chúng về vaccine có nghĩa là thế giới đang thụt lùi một bước trong cuộc chiến chống các bệnh truyền nhiễm chết người nhưng có thể ngăn chặn được.

Khảo sát toàn cầu lớn nhất về thái độ của người dân đối với tiêm chủng cho thấy niềm tin thấp một cách đáng lo ngại ở một số khu vực. Phân tích của The Wellcome Trust bao gồm phản hồi từ hơn 140.000 người trên hơn 140 quốc gia.

Tin vaccine đến mức độ nào?

Nó được thực hiện khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) liệt kê việc do dự tiêm vaccine là một trong mười mối đe dọa hàng đầu với sức khỏe toàn cầu. Người dân nước bạn có tin tưởng vaccine không?

Wellcome Global Monitor thực hiện khảo sát đại diện trên toàn quốc tại 142 nước. Chủ đề khảo sát bao gồm: niềm tin vào khoa học, nhà khoa học và thông tin y tế; mức độ hiểu biết và quan tâm đến khoa học và y tế; và thái độ đối với vaccine. Khảo sát cho thấy rất nhiều người nói họ có rất ít sự tin tưởng hoặc niềm tin vào vaccine.

VaccineW1
Người dân trên thế giới tin vào tác dụng của tiêm vaccine tới mức nào? (Ảnh: Getty Images)

Khi được hỏi liệu vaccine có an toàn:

  • 79% (tám trên mười) "phần nào" hoặc "hoàn toàn đồng ý"
  • 7% "phần nào" hoặc "hoàn toàn không đồng ý"
  • 14% chọn "cả hai đều không" hoặc "không biết"

Khi được hỏi liệu họ có tin vaccine có tác dụng:

  • 84% hoàn toàn đồng ý hoặc phần nào
  • 5% hoàn toàn không đồng ý hoặc phần nào
  • 12% chọn cả hai đều không hoặc "không biết"

Tại sao quan trọng?

Có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy tiêm chủng là biện pháp phòng ngừa tốt nhất của chúng ta chống lại các bệnh lây nhiễm chết người và làm suy nhược, như bệnh sởi. Vaccine bảo vệ hàng tỷ người trên thế giới. Họ hoàn toàn thoát khỏi căn bệnh như đậu mùa, và giúp chúng ta tiến gần hơn đến việc loại bỏ các bệnh khác, như là bệnh bại liệt.

Nhưng một số bệnh khó chữa khác như sởi, đang hồi sinh và các chuyên gia nói rằng mọi người đang tránh sử dụng vaccine gia tăng do lo sợ và thông tin sai lệch, là một trong những nguyên nhân chính.

Tiến sỹ Ann Lindstrand - chuyên gia về tiêm chủng tại WHO, nói rằng tình hình hiện tại vô cùng nghiêm trọng. "Việc do dự tiêm vaccine có khả năng, ít nhất là ở một số nơi, cản trở tiến bộ thực sự mà thế giới đạt được trong việc kiểm soát các bệnh có thể ngăn chặn được bằng vaccine. Bất kỳ sự tái phát triển nào chúng ta thấy ở các bệnh này là một bước lùi không thể chấp nhận được".

Bệnh sởi trở lại. Các quốc gia gần loại trừ được bệnh sởi đang chứng kiến những đợt bùng phát lớn. Dữ liệu cho thấy sự gia tăng các trường hợp ở hầu hết các khu vực trên thế giới, năm 2017 nhiều hơn 30% so với năm 2016.

VaccineW2
Bệnh sởi có thể gây chết người (Ảnh: Sience Photo Library)

Quyết định không tiêm vaccine, vì một lý do nào đó, gây rủi ro cho những người khác cũng như cá nhân khỏi bị lây nhiễm. Nếu đủ người được tiêm vaccine, nó giúp ngăn chặn bệnh lây lan ra nhiều người - thứ mà các chuyên gia gọi là "miễn dịch bầy đàn".

Imran Khan từ Wellcome Trust nói: "Chúng tôi thực sự lo ngại vào lúc này vì đối với bệnh sởi, bất cứ dưới 95% được bảo vệ có thể dẫn đến bùng phát và đó là những gì chúng tôi đang chứng kiến".

Ở nơi đâu có niềm tin thấp?

Một số người sống ở những khu vực có mức thu nhập cao là một trong số ít chắc chắn nhất về độ an toàn của vaccine. Ở Pháp - một trong số nhiều quốc gia châu Âu hiện đang trải qua dịch sởi, 1/3 người được khảo sát không đồng ý rằng vaccine an toàn. Đây là tỷ lệ cao nhất cho bất kỳ quốc gia nào trên thế giới.

Người dân Pháp cũng nằm trong số hầu như không đồng ý rằng vaccine có hiệu quả, với tỷ lệ 19%, và chỉ 10% đồng ý rằng vaccine quan trọng với trẻ em. Chính phủ Pháp hiện đã bổ sung thêm tám mũi tiêm chủng bắt buộc so với ba mũi mà trẻ em ở nước này đã được tiêm.

Nước láng giềng của Pháp là Italy - nơi 76% đồng ý rằng vaccine an toàn, gần đây đã thông qua luật cho phép các trường cấm trẻ em chưa được tiêm chủng đến trường, hoặc phạt cha mẹ sau khi tỷ lệ tiêm chủng giảm. Vương quốc Anh vẫn chưa đi xa đến mức đó, nhưng Bộ trưởng Y tế Matt Hancock cho biết ông "sẽ không loại trừ" ý tưởng đưa tiêm chủng trở thành bắt buộc nếu cần thiết.

Mỹ cũng đã trải qua sự bùng phát dịch sởi lớn nhất tấn công đất nước trong nhiều thập niên, với hơn 980 trường hợp được xác nhận tại 26 tiểu bang trong năm 2019. Ở Bắc Mỹ, Nam và Bắc Âu, chỉ có hơn 70% người dân "đồng ý" rằng tiêm vaccine là an toàn. Con số này thấp ở Tây Âu, với 59%, và 50% ở Đông Âu.

VaccineW3
Dịch sởi trên thế giới từ tháng 4/2018 – 3/2019

Tại Ukraine, nơi có báo cáo số ca mắc sởi cao nhất châu Âu năm 2018 (tổng cộng 53.218 ca) - chỉ 50% người dân đồng ý rằng vaccine có hiệu quả. Con số này là 46% ở Belarus, 49% ở Moldova và 62% ở Nga.

Những câu chuyện thành công

Hầu hết mọi người ở khu vực thu nhập thấp đều đồng ý rằng vaccine an toàn. Tỷ lệ cao nhất là ở Nam Á, nơi 95% người dân đồng ý, tiếp theo là Đông Phi, với tỷ lệ là 92%.

Bangladesh và Rwanda gần như hoàn toàn đồng ý về sự an toàn và hiệu quả của vaccine và đã đạt được tỷ lệ tiêm chủng rất cao mặc dù có nhiều thách thức trong việc tiêm vaccine cho người dân. Rwanda trở thành quốc gia có thu nhập thấp đầu tiên trên thế giới cung cấp cho trẻ em nữ quyền được cung cấp vaccine HPV chống ung thư cổ tử cung.

Điều gì khiến mọi người hoài nghi?

Theo khảo sát, những người có niềm tin nhiều hơn vào các nhà khoa học, bác sĩ và y tá có xu hướng đồng ý rằng vaccine an toàn. Ngược lại, những người đã tìm kiếm thông tin về khoa học, y học hoặc y tế gần đây dường như ít đồng ý hơn.

Báo cáo của Wellcome không tìm ra tất cả các lý do đằng sau sự tin tưởng thấp, nhưng các nhà nghiên cứu nói rằng có khả năng có nhiều yếu tố liên quan. Trong số đó có thể là tính tự mãn - nếu một căn bệnh trở nên ít phổ biến hơn thì nhu cầu được tiêm chủng ngừa có thể cảm thấy bớt bức xúc hơn khi cân nhắc các lợi ích so với bất kỳ rủi ro có thể xảy ra.

VaccineW4
Kết quả khảo sát sự tin tưởng vào vaccine của các khu vực trên toàn thế giới

Tất cả các loại thuốc, bao gồm cả vaccine, có thể có tác dụng phụ. Nhưng vaccine được kiểm nghiệm kỹ lưỡng để kiểm tra xem chúng có an toàn và hiệu quả cho mọi người hay không. Internet có nghĩa là niềm tin và mối quan tâm về vaccine có thể được chia sẻ ngay lập tức, lan truyền thông tin mà không nhất thiết phải dựa trên thực tế.

Ở Nhật Bản, những lo ngại về vaccine HPV và mối liên hệ với các vấn đề về thần kinh đã được công bố rộng rãi, điều mà các chuyên gia cho rằng đã làm mất niềm tin vào tiêm chủng nói chung.

Tương tự, ở Pháp, có những tranh cãi về vaccine cúm đại dịch (pandemic influenza vaccine) - cáo buộc rằng chính phủ đã mua số lượng lớn vaccine và lo lắng rằng nó được sản xuất quá nhanh và không thể an toàn. Ở Anh, đã có thông tin sai lệch lưu hành về bệnh lao MMR và bệnh tự kỷ.

Tiến sĩ Lindstrand nói: “Một trong những biện pháp can thiệp quan trọng nhất để chống lại sự nghi ngờ và lo lắng về vaccine là nhân viên y tế phải được đào tạo thực sự tốt, sẵn sàng đề xuất tiêm chủng dựa trên sự thật khoa học, có thể trả lời chính xác các câu hỏi và mối quan tâm của các bậc cha mẹ và cộng đồng".

                                                                                           Khánh Phương

                                                                                      (Theo BBC News)

*