Quảng cáo trên báo xưa - một cửa ngõ nhìn về quá khứ

(NTD) - Một lần trên mạng, tôi đọc được câu chuyện của một người Pháp. Anh cùng gia đình trở về quê hương từ thập niên 1960. Đến khi trở lại Việt Nam vài chục năm sau, anh mua báo xưa để sưu tầm và đã trở nên say sưa với thú vui này vì qua những tờ báo, anh có thể thấy lại được những khoảnh khắc khi anh còn nhỏ, giữa những năm 1940-1950 ở Sài Gòn.

tieng chuong xuan
 

Thời báo giấy còn là ông vua ngự trị trong đời sống hàng ngày (mới đây thôi mà cảm thấy như đã xa xưa lắm), khi mua một tờ báo, chúng ta thích dành thời gian để đọc các bài báo và truyện ngắn, thậm chí cả thư ngỏ của biên tập viên nhưng dễ dàng nhíu mày khi bài đang đọc bị chuyển sang trang khác, và hầu hết trong chúng ta bỏ qua những trang quảng cáo, mua báo về là tách các tờ quảng cáo ra bỏ ngay vào thùng rác không đắn đo cho đến khi có nhu cầu tìm một thứ gì đó để mua thì mới xem qua loa và sau đó trang quảng cáo lại tiếp tục bị lãng quên. Dù tôi biết có những người rất mê đọc các trang quảng cáo ở thời buổi bây giờ.

Ở nước ta, có mấy ai nghiên cứu về ý nghĩa của những trang quảng cáo trên báo giấy? Đó là việc đáng làm nếu chúng ta có cái nhìn xuyên suốt và hệ thống về sự hiện diện của thể loại quảng cáo này. Qua các trang quảng cáo, chúng ta sẽ thấy nhu cầu cuộc sống thay đổi thế nào, thị hiếu con người đã biến chuyển ra sao và từng chặng phát triển của các nguyên liệu, các kỹ thuật đã được con người cải tiến và áp dụng khi chế tạo và sản xuất một sản phẩm. Ngoài ra, đó là sự thay đổi về thị hiếu thẩm mỹ, về mối quan hệ ngoại thương giữa một thành phố và một đất nước.

Ở các nước Âu Mỹ, quảng cáo phát triển trên báo chí từ thế kỷ 18. Sau đó, nó phát triển trên radio, truyền hình và các phương tiện truyền thông khác khi khoa học kỹ thuật cho phép những thứ đó xuất hiện. Quảng cáo trên báo thời đó, có tài liệu cho biết đã có giá hàng trăm hoặc hàng ngàn đô la, tùy thuộc vào yêu cầu của người đăng như đăng ở trang ngoài hay trong, lớn hay nhỏ.

Khai Tri
 

Qua những ô quảng cáo ngày xưa, chúng ta thấy gì?

Hãy xem xét những ô hay trang quảng cáo kèm theo bài, từ những tờ báo cũ. Từ những quảng cáo cũ này, chúng ta nhận ra những hiệu đồng hồ quen một thời yêu thích, thành tích của một loại bánh phồng tôm nổi tiếng ở Sa Đéc, địa chỉ và số điện thoại của một công ty chế bản cho các báo chí Sài Gòn thời trước 1975, đó là thông tin hữu dụng cho các nhà nghiên cứu…

Chúng ta còn có thể đọc các thông tin khác trên các trang quảng cáo như tên các vị thương gia, các loại giá vé và điểm dừng cho đường sắt hay hãng máy bay, những thông tin về việc bán đất. Có những quảng cáo cũ về một loại thuốc, loại dầu, có cả thuốc phiện, thuốc chữa bệnh...

Một trong những điều tuyệt vời về loạt quảng cáo này là nó phản ánh thời đại. Những lưu ý thú vị, ví dụ như quảng cáo đèn dầu, đèn manchon, tủ lạnh chạy bằng dầu hôi của thập niên 1950 ở Sài Gòn là dấu ấn của thời nguồn điện còn thiếu thốn. Khi tìm hiểu về quá khứ, đừng bỏ qua các trang hay ô quảng cáo cũ.

Dai dan toc
 

Quảng cáo trên báo xưa, từ thưởng lãm đến kinh doanh

Ở nước ngoài, người ta cắt ra các ô quảng cáo từ các sách báo xưa, bỏ vào album rồi đem bán trong các hội chợ, cửa hàng và bán trực tuyến cho người thích sưu tầm những ô quảng cáo như vậy. Nếu ai có gia đình còn giữ báo xưa thì hầu như không tốn kém gì cả mà chỉ tốn công. Ở xứ ta, khó mà giữ được sau nhiều thập kỷ chiến tranh và di cư. Chúng ta có thể cắt chúng ra, lưu giữ chúng dễ dàng trong lớp ni lon, chiếm rất ít không gian, và có thể được xếp như một cuốn sách.

73 Buthap73B
 

Khi những ô quảng cáo xưa đã được nhiều người thích thú, bên Âu Mỹ có nhiều người nghiên cứu sâu hơn và viết sách về nó. Lâu nay đã có những trang web trên thế giới bằng tiếng Anh giúp tìm các cuốn sách về quảng cáo xưa và các hướng dẫn tìm hiểu thế giới này, như về các mặt hàng được sưu tập thịnh hành như Coca-Cola, dấu hiệu trạm xăng, như cuốn sách “Những hồi ức về quảng cáo cổ và đương đại” của B.J. Summers, hoặc cuốn “Quảng cáo trên Tạp chí cũ 1890-1950: Hướng dẫn nhận dạng và giá trị” của Richard E. Clear. Cuốn sách này là cuốn lịch sử hình ảnh về các quảng cáo sản phẩm đầy màu sắc và thú vị được tìm thấy trong các tạp chí xưa bên Âu Mỹ.

Ngày nay, trong thế giới 4.0, quảng cáo xâm chiếm mọi khía cạnh của internet. Quảng cáo trên thế giới ngày nay không có tính cá nhân và chứa ít thông tin về gia đình, khác với những ô quảng cáo từ thuở ban đầu kết nối cá nhân với độc giả của họ và có thể cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà sử học.

 Phạm Công Luận

BAO XUAN MAU TUAT__Page_38