Mùa cào ốc xứ Quảng

(NTD) - Từ đầu tháng Giêng âm lịch, ngư dân các huyện, thị ven biển Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi lại tất bật khai thác “lộc biển” đầu năm. Ốc lễ, ốc gạo và ốc ruốc có kích thước nhỏ, nhiều màu sắc, thường xuất hiện trên vùng biển miền Trung. Các con ốc nhỏ đầy màu sắc là món ăn dân dã và quen thuộc ở người dân xứ Quảng.

Vào thời điểm sau Tết Nguyên đán là đến mùa ốc lễ ở xứ Quảng. Giờ đang vào mùa cào ốc lễ, ở các vùng biển Quảng Nam, Quảng Ngãi ốc tụ lại từng đàn, nằm dày đặc trên bờ biển sát mép nước. Trong cái lạnh của gió sương mai theo con nước ròng, từ mờ sớm mọi người đã bắt đầu công việc vất vả cho ngày mới cào ốc.

Anh Phan Bình, một ngư dân chuyên bắt ốc lễ ở xã Bình Hải (Thăng Bình, Quảng Nam) cho biết: “Ốc phải được bắt vào lúc sáng sớm tinh mơ vì lúc này ốc tụ tập thành bãi và nước biển trong. Nhưng phải bắt ốc ở những vùng nước khá sâu thì mới được những con ốc lễ thơm ngon và như ý nhất!”.

Dụng cụ cào ốc chỉ đơn giản là cái cào có hình vuông có cán lưỡi nhọn để cào vào lớp cát và một cái túi lưới đeo ngang hông để đựng ốc sau khi cào. Mỗi lần cào ốc ngư dân chỉ bắt khoảng 8-10kg cho mỗi lần thu hoạch. “Tôi bắt đầu đi cào từ 3h sáng đến khoảng hơn 8h thì về, cao điểm nếu trúng chỗ ốc dày thì có thể cào được hơn chục thùng, kiếm về hơn 1 triệu đồng. Giá ốc vài ngày trước là 80.000 đồng/thùng, hiện người thu mua cũng ít hơn nên hiện còn 60.000 đồng/thùng. Năm nay ốc trúng hơn mọi năm, ốc dày đặc trên mặt cát cào sướng tay lắm” - anh Bình chia sẻ.

Người cào ốc thường đi vào lúc khuya, ngâm mình trong làn nước sâu mới lấy được những con ốc như ý. Dọc bờ biển Nguyễn Tất Thành, Mỹ Khê (Đà Nẵng) rất dễ thấy bóng dáng những người ngụp lặn ở vùng nước ngập ngang lưng hì hụi cầm theo cây vợt đánh vật với sóng biển.

Anh Nguyễn Xu (P. Xuân Hà, Q. Thanh Khê, Đà Nẵng) cho biết, nghề cào ốc lễ chỉ dành cho những người thực sự khỏe mạnh bởi ở gần bờ sóng biển đánh rất mạnh. Hơn nữa cầm theo cây vợt cào dưới biển rất khó. Người cào ốc khi ra biển chỉ cần cắm cào xuống cát, sau đó cứ đi về phía trước để cào, khi nào thấy nặng tay tức là ốc đã đầy thì nhấc cái vợt cào lên giũ trong dòng nước cát sẽ rơi xuống và ốc dính lại trong bao.

Nghề cào ốc này nhìn vào đơn giản nhưng rất vất vả, cần có sức khỏe. Ngoài ra, nghề cào ốc lễ còn phụ thuộc vào thời tiết, nếu trời nắng, sóng biển êm ả thì cào được thuận lợi, còn hôm nào biển động mạnh, sóng lớn thì cào ốc lễ được ít.

Mùa ốc lễ chỉ kéo dài từ tháng 12 âm lịch đến tháng 2 năm sau. Dịp này ốc theo sóng dạt vào bờ nên dễ đánh bắt. Người dân thường mang cào ra sát mép nước để cào ốc rồi đổ vào bao, hoặc đi ghe ra cách bờ khoảng 100m để cào ốc. Nghề cào ốc lễ khá phổ biến của ngư dân ở vùng này, giúp tăng thu nhập đáng kể cho người dân địa phương trong nhiều năm nay.

Mùa ốc lễ năm nay nhiều nên đạt sản lượng cao, mỗi ngày một ghe thuyền cào ốc gạo có thể thu được từ 10-20 bao ốc. Mỗi bao thương lái thu mua 500 ngàn đồng/bao, có ngày hiếm ốc thì giá lên 600 ngàn đồng/bao. Sau khi trừ tất cả chi phí, mỗi người có thể kiếm được từ 3-4 triệu đồng/ngày. Cao điểm mỗi ghe thuyền có 3-4 người cùng cào như vậy có thể kiếm về cả chục triệu đồng rồi chia nhau.

Mùa ốc lễ ở xứ Quảng góp thêm hương vị mặn mà của biển như là một ẩm thực lạ lẫm lại vừa tạo nên những biến tấu thi vị. Cái ngon là bởi tính cộng đồng. Người ta ít khi mua ốc về tự ăn một mình, mà thường quây quần nhỏ to quanh lon ốc dần vơi. Một lon ốc lễ chỉ khoảng 5.000-10.000 đồng tùy loại lớn, nhỏ. Những chiếc gai cùng đôi bàn tay cứ thoăn thoắt qua lại trên tô ốc, cùng câu chuyện rôm rả của các bà, các mẹ cứ thế đi vào ký ức con thơ, để rồi lớn lên cùng món ốc lễ dân dã quê nhà.

a3
Ốc được đưa lên và được sàng rửa ốc cẩn thận để bỏ cho bạn hàng.
a2
Ốc mới cào lên được người nhà theo phụ đổ vào bao tải để vận chuyển về nhà trước khi mang ra chợ bán.
a4
Trung bình một người dân địa phương trong một buổi sáng có thể cào được lên tới 80kg.
a5
Thu nhập từ nghề cào ốc ruốc từ vài trăm ngàn đến tiền triệu mỗi ngày. (Ảnh: H. Tân).
a
Ốc lễ được mùa nên người dân địa phương có thể đầm mình nhiều giờ đồng hồ để cào 70-80kg ốc.
a1
10-15 phút người cào ốc lên bờ một lần để sang ốc ra khỏi túi đựng cho khỏi nặng.
a6
Những phụ nữ ở đây cũng chọn nghề này làm mưu sinh. (Ảnh: H. Tân).

Người dân các xã ven biển như Tam Tiến, Tam Hòa, Tam Hải của H. Núi Thành, T. Quảng Nam bắt đầu mùa cào ốc ruốc từ tháng giêng.

Công việc cào ốc ruốc của những ngư dân này bắt đầu theo con nước lên xuống của biển. Có khi từ 1-2h sáng, hoặc có khi bắt đầu từ lúc bình minh lên. Cũng theo người dân địa phương, mùa ốc ruốc chỉ kéo dài từ tháng 12 âm lịch đến tháng 3 năm sau. Dịp này, ốc theo sóng dạt vào bờ nên dễ đánh bắt. Loài sinh vật biển này chỉ to bằng mút đũa, vỏ láng, óng ánh sắc màu rất đẹp, ruột ốc chỉ có một chút thịt bằng chân tăm xỉa răng nhưng được nhiều người thích ăn.

Dụng cụ bắt ốc cũng rất đơn giản, chỉ có cái cào bằng tre gắn với mảnh lưới để làm bao đựng cào ốc vào, một thùng nhựa để đổ ốc. Tuy nhiên, đòi hỏi người cào ốc phải có sức khỏe thì mới có thể làm được công việc nặng nhọc này.

Sau hơn 30 phút dầm mình dưới nước để cào, ông Nguyễn Văn Cam ở xã đảo Tam Hải lôi bao ốc nặng hơn 20kg vào bờ. “Nghề này cực theo thủy triều lên xuống, nên có khi vào rạng sáng hoặc có khi nửa khuya mới đi làm. Mỗi ngày chỉ làm được khoảng 2-4 giờ. Dễ kiếm tiền nhưng phải ngâm mình dưới nước liên tục” - ông nói.

Sau hơn 3 giờ làm việc dưới nước sâu, ông Cam cào được 3 thùng ốc ruốc, mỗi thùng nặng 25kg. Thương lái chờ sẵn đứng trên bờ thu mua với giá, ốc loại to hơn 220.000 đồng; loại nhỏ hơn 150.000 đồng mỗi thùng.

Tại đây cũng có hơn 10 người đàn ông, đàn bà ở xã Tam Hải cào bắt ốc cách bờ biển khoảng 50m. Họ dàn thành một hàng ngang, nước ngập đến ngang bụng và đi thụt lùi cào ốc. Mang thành quả túi lưới đựng hơn 20kg vào bờ sau 30 phút, anh Nguyễn Văn Hai, 32 tuổi vui mừng nói, hôm nay trúng ốc. “Từ sáng đến giờ đã bắt được 5 thùng thu 1 triệu đồng” - anh cho biết.

Ngày thường, anh Hai làm nghề đánh bắt hải sản trên biển bằng lưới chụp. Tuy nhiên, năm nay được mùa ốc nên anh tạm nghỉ công việc chuyển qua đi cào. Từ Tết đến nay, mỗi ngày lại ra bờ biển hành nghề. Đều đặn những ngày qua, hôm anh bắt ít nhất được 2 thùng, bán được 400.000 đồng, hôm nhiều 10 thùng thu về 2 triệu đồng.

Với người dân nơi đây, khi cào gặp vùng có nhiều ốc thì chia sẻ. Một người xuống cào được ốc thì gọi người khác đến, không bắt một mình. Từ đó hình thành từng nhóm hàng chục người để bắt. Cách làm này ai cũng có ốc, vừa hỗ trợ nhau những lúc gặp nạn. Chứ cũng không ai bảo mình tài giỏi hay tay nghề cao mới bắt được nhiều ốc.

Cào ốc nghe có vẻ đơn giản nhưng người kiếm sống bằng nghề này cũng đối diện với nguy hiểm. Nếu gặp vùng nước xoáy thì sẽ bị cuốn. “Khi cả nhóm làm việc gần nhau, nếu ai bị nước cuốn sẽ ứng cứu kịp thời” - người đàn ông vùng biển nói.

Ốc ruốc khi mua về cho vào rổ và sàng lọc qua nước nhiều lần để tách cát. Sau đó, ngâm ốc trong nước mặn khoảng 5 giờ. Cách làm này chúng sẽ nhả cát ở trong ruột ra ngoài. Ốc rửa sạch và luộc chín, sau đó cho gia vị gồm ớt bột, gừng, sản, mì chính... đem bán. Giá bán mỗi lon thường 15.000-20.000 đồng.

Tiêu Dao - Thế Sơn - Đông Hải

a