“Cuồng” với thực phẩm chức năng, coi chừng rước bệnh

Nhiều loại thực phẩm chức năng (TPCN) được quảng cáo như “thần dược”, tuy nhiên chất lượng và công dụng “kỳ diệu” của những loại TPCN này khiến không ít người thất vọng.

Lâu nay thói quen của người tiêu dùng sử dụng TPCN chủ yếu là qua mách bảo của người quen, người bán hàng mà chưa có kiến thức chuyên môn về lĩnh vực này. Việc hiểu không đúng, sản xuất không đúng, tiêu dùng không đúng đã dẫn đến những phản ứng trái chiều trong xã hội về TPCN.

“Ma trận” thực phẩm chức năng

Hiện trên thị trường Việt Nam có khoảng 10.000 loại TPCN đang lưu thông, với gần 1.800 doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh; trong đó có khoảng 40% sản phẩm nhập khẩu. Mặt hàng TPCN rất đa dạng về chủng loại: viên, nước uống, vitamin, kẹo,…dành cho đủ mọi đối tượng: người già, trẻ em, phụ nữ, nam giới,…

Các mặt hàng này hiện không chỉ có mặt tại các nhà thuốc, mà còn “tung hoành” trên mạng internet từ sản xuất chính quy, nhập khẩu đến hàng lậu, xách tay,… Theo khảo sát của phóng viên, sôi động nhất của thị trường TPCN hiện được rao bán trên mạng là các sản phẩm từ Mỹ, Úc, Pháp, Newzeland,…với giá trên trời.

TPCN_(5)

Người tiêu dùng nên đến các cơ sở có uy tín để được tư vấn trước khi quyết định dùng thực phẩm chức năng.

Tại TP.HCM, chỉ tính riêng đoạn đường Hai Bà Trưng có hàng chục cửa hàng kinh doanh dược phẩm có bán kèm TPCN từ trong nước đến nhập khẩu. Chỉ cẩn hỏi một mặt hàng "phục hồi sắc đẹp, sinh lý" cho phụ nữ, lập tức nhân viên tư vấn giới thiệu hàng chục loại, như: Angela, Happy Women,... giá từ 600.000 đến hơn 1 triệu đồng/hộp/loại. Còn TPCN được quảng cáo “tái tạo bản lĩnh nam giới” cũng nhiều không kém.

Ngoài ra, TPCN bột trân châu, sữa ong chúa và nhau thai cừu cũng đang là "ngôi sao" sáng, thu hút sự quan tâm lớn của người người có nhu cầu làm đẹp, bồi bổ cơ thể. Rất dễ tìm thấy, nghe thấy những lời quảng cáo về những sản phẩm này như: hàng xách tay từ Úc, Mỹ, châu Âu... chất lượng được kiểm định gắt gao, có rất nhiều tác dụng, có thể làm đẹp từ dáng đến da, ngăn ngừa ung thư, chống lão hóa,… 

TPCN_(1)

Sữa ong chúa đang là "ngôi sao" sáng, thu hút sự quan tâm của người tiêu dùng có nhu cầu làm đẹp đang được rao bán trên mạng

Nhận thấy TPCN là mảnh đất màu mỡ nên nhiều doanh nghiệp sản xuất dược cũng tham gia vào sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh TPCN. Nhiều công ty thành lập cả hệ thống bán hàng đa cấp, lôi kéo nhiều người tham gia tạo nên tình trạng bát nháo thị trường TPCN và cả những vụ lừa đảo.

Theo thống kê của Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), 6 tháng đầu năm 2014, trên cả nớc có gần 50% cơ sở vi phạm quy định về ATVSTP, trong đó 19,1% cơ sở vi phạm về quảng cáo TPCN. Theo đó, tiến hành xử phạt 140 cơ sở với số tiền hơn 1 tỷ đồng, đình chỉ 16 cơ sở, đình chỉ lưu hành 105 sản phẩm, buộc tiêu hủy 60 loại sản phẩm, tiêu hủy 150 loại tài liệu quảng cáo sai qui định.

Riêng tại TP.HCM, bác sĩ Nguyễn Thị Huỳnh Mai, Phó Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Sở Y tế TP.HCM, cho biết hiện ngành y tế TP đang quản lý 279 cơ sở TPCN, trong đó 64 cơ sở sản xuất, 215 cơ sở kinh doanh. Ngoài ra còn có 103 công ty dược, nhà thuốc có sản xuất và kinh doanh TPCN. Qua kiểm tra 41/64 cơ sở sản xuất TPCN, phát hiện 6 cơ sở vi phạm; kiểm tra 46/215 cơ sở kinh doanh cũng phát hiện 4 cơ sở vi phạm. Nội dung vi phạm chủ yếu là quảng cáo không đúng với nội dung đã đăng kí, quảng cáo gây hiểu lầm như thuốc chữa bệnh, vi phạm về nhãn, vi phạm về vệ sinh cơ sở,...

Bác sĩ Huỳnh Mai chia sẻ thêm: "Hiện nay TPCN được quảng cáo bằng nhiều hình thức: tờ rơi, facebook, trên mạng,... không qua kiểm soát của cơ quan chức năng có thẩm quyền. Trong khi đó, việc quảng cáo thổi phồng gây hiểu lầm cho người tiêu dùng".

Thần dược hay trò lang băm?

Bên cạnh những doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh TPCN làm ăn đàng hoàng, cung ứng ra thị trường những sản phẩm có chất lượng; vẫn còn không ít tổ chức, cá nhân lợi dũng kẽ hở pháp luật, sự thiếu hiểu biết của người tiêu dùng và sự cả tin của họ để quảng cáo, bán những sản phẩm kém chất lượng, quá chức năng gây thiệt hại về kinh tế và sức khỏe cho người tiêu dùng.

TPCN_(4)

Người tiêu dùng không phải ai cũng hiểu biết đầy đủ công dụng, cách sử dụng về từng loại TPCN.

Theo Luật gia Phan Thị Việt Thu, Phó Chủ tịch Hội bảo vệ quyền lợi Người tiêu dùng TP.HCM, điều đáng lo ngại là hiện nay xuất hiện không ít TPCN giả nhãn hiệu, không rõ nguồn gốc như sữa ong chúa, vi cá mập,… được quảng cáo trị ung thư, chống lão hóa,… Trong khi đó, các cơ quan chức năng Trung Quốc từng phát hiện vi cá giả làm bằng hỗn hợp bột đậu, gelatin, natri và một số hóa chất khác có chứa dư lượng kim loại độc hại như thủy ngân, cadmium sẽ gây tổn hại phổi và đặc biệt nguuy hiểm cho sự phát triển của não, hệ thần kinh thai nhi.

Mới đây, trong 2 ngày 24 và 25-1-2015, cơ quan chức năng triệt phá được nhóm sản xuất, vận chuyển, buôn bán thực phẩm chức năng giả với số lượng trên 10 tấn ở Bắc Ninh; trong đó không ít sản phẩm là sữa ong chúa nhãn hiệu Costa/Royal Jelly 1450 giả.

Theo Luật An toàn thực phẩm: “TPCN là thực phẩm dùng để hỗ trợ chức năng của cơ thể con người, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng, giảm bớt nguy cơ mắc bệnh, bao gồm thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, thực phẩm dinh dưỡng y học". Tuy nhiên, người tiêu dùng, không phải ai cũng hiểu biết đầy đủ công dụng, cách sử dụng về từng loại TPCN.

Theo các nhà chuyên môn, cũng như thuốc, dị ứng TPCN đều có thể xảy ra. Dị ứng TPCN nặng nhất là sốc phản vệ, có thể gây chết người. Đó là khi họ nghe quảng cáo TPCN chữa được “bách bệnh”, nhưng chưa được tư vấn, hướng dẫn đã sử dụng không đúng cách, thậm chí quá lạm dụng khi cơ thể mình chưa thật sự cần thiết hoặc phải sử dụng TPCN. Việc hiểu không đúng, sản xuất không đúng, tiêu dùng không đúng đã dẫn đến những phản ứng trái chiều trong xã hội, có nơi thần thánh hoá TPCN, có nơi lại tẩy chay TPCN… đều là những quan niệm sai.

Về quản lý TPCN, theo Trung tâm kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm TP.HCM: Nhìn chung quy định pháp luật ở các nước cũng chưa hoàn toàn phân biệt TPCN không phải là thực phẩm, cũng không phải thuốc và không phải nước nào cũng có khung pháp luật riêng đối với sản phẩm này, trừ Mỹ và sắp tới là New Zealand. Tại Việt Nam, quy định pháp luật về ngành công nghiệp sản xuất và kinh doanh TPCN đã được xây dựng nhưng vẫn nằm trong các quy định về thực phẩm. Để đáp ứng được với tình hình sản xuất, nhập khẩu và sử dụng TPCN ở nước ta cũng như đảm bảo an toàn và quyền lợi của ngời tiêu dùng, Việt Nam cần xây dựng một khung pháp luật riêng điều chỉnh lĩnh vực này.

Theo Công an TP.HCM